Aynı Toprak
Ortak Tarih · Ortak Gelecek
🤝 Biz İstersek Olur ↗ Discord'a Katıl
· ·

Akademik Kaynaklı · Belgeli · Dürüst

Bin yıl,
aynı toprak,
ortak gelecek.

Bu topraklarda Kürt ve Türk halkları bin yıl boyunca aynı dağlarda, aynı şehirlerde, aynı sofralarda yaşadı. Bugün de birlikte yaşamak istiyoruz — huzur içinde, birbirimize saygıyla, mutlu.

Ders kitaplarına girmeyen gerçekleri anlatıyor.
Birlikte daha güçlü olduğumuzu gösteriyor.

Bir Adım Daha

Harekete katılmak için tıkla

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası · Madde 66

Türklük bir üst kimliktir —
kimse kendi kimliğinden vazgeçmez.

"Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türktür."

— 1982 Anayasası, Madde 66 · Kaynak: Anayasa Mahkemesi (anayasa.gov.tr)

Bu madde, Türklüğü etnik bir köken değil, hukuki bir bağ olarak tanımlar. Anayasa hukukçularının çoğunlukla üzerinde durduğu nokta budur: burada tanımlanan şey ırk değil, vatandaşlıktır.

Amaç, toplumu yüz parçaya bölmeden herkesi eşit hukuki zeminde buluşturmaktı. Bir Kürt, bir Laz, bir Çerkes, bir Arap — Anayasa önünde aynı haklara sahip olur. Ve bunu yaparken kendi kimliğinden, dilinden, kültüründen vazgeçmesi gerekmez.

Üst kimlik ile alt kimlik birbirinin rakibi değildir. Bir insan aynı anda hem Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı hem Kürt olabilir — tıpkı hem Ankaralı hem Türk olunabildiği gibi. Biri diğerini silmez.

Dürüst Not

Bu maddenin yorumu Türkiye'de tartışmalıdır. Bir kesim onu kapsayıcı bir vatandaşlık tanımı olarak görür; başka bir kesim ise pratikte asimilasyoncu işlediğini savunur. Biz bu tartışmayı gizlemiyoruz — ama şunu hatırlatıyoruz: maddenin hukuki lafzı kimseden kimliğini bırakmasını istemiyor. Tartışma, lafızda değil uygulamadadır.

🤝

İki halk. Bir coğrafya. Ortak bir gelecek.
Mutlu, huzurlu ve birlikte yaşamak istiyoruz.

Bu basit bir istek. Siyasi değil, insani. Kürt komşu, Türk komşu — aynı mahallede güven içinde yaşasın. Aynı çarşıda alışveriş yapsın. Çocukları aynı okulda arkadaş olsun. Bu hayal değil. Bu mümkün. Ama önce bazı şeyleri anlamak gerekiyor.

Bu Site Neden Var?

Güçlü olmak için birlikte olmak zorundayız.

Ülkenin Bekası

Türkiye, dünyanın en karmaşık jeopolitiğinin tam ortasında duruyor. Güneyde savaşlar, doğuda rekabetler, batıda yeni dengeler. Bu coğrafyada ayakta kalmanın tek yolu iç bütünlüktür. İçten çürüyen bir toplum dışarıdan gelen hiçbir tehdide dayanamaz.

Toplumun Bekası

40 yılı aşkın çatışma, her aileden bir şeyler aldı — ister Kürt ister Türk ol. Ortak acıyı görmeden ortak gelecek kurulamaz. Gerçek güvenlik, toplumun her kesiminin kendini bu ülkenin sahibi hissetmesiyle gelir.

Kişinin Bekası

Polarize bir toplumda sıradan vatandaş sürekli taraf seçmek zorunda bırakılır, yorulur, umutsuzlaşır. Huzur ve kişisel refah da bir barış meselesidir. Güvenli, önyargısız, adil bir ülkede yaşamak herkesin hakkıdır.

Kurtuluş Savaşı'nda bu topraklarda yaşayan Türk ve Kürt halkları yan yana savaştı. Mustafa Kemal, Büyük Millet Meclisi kürsüsünden "Türkler ve Kürtler" diye hitap etti. Bin yıllık komşuluk, Çanakkale'de aynı siper, Malazgirt'te aynı zafer — bu bir ideal değil, yaşanmış bir gerçekti.

Sonra bir şeyler kırıldı. Dış güçler, iç çelişkiler, yanlış politikalar. Ama kırılan her şey tamir edilebilir — eğer önce ne olduğunu dürüstçe anlarsak.

Yeni Dünya Düzeni · 2025

Dünya yeniden şekilleniyor. Eski ittifaklar çözülüyor, yeni güç merkezleri kuruluyor. Bu dönüşümde güçlü durmak için Türkiye'nin kendi içinde güçlü olması gerekiyor. Yüzde seksenini kapsayan bir birlik değil, gerçek bir birlik.

Şubat 2025'te PKK silah bırakma çağrısı yaptı. Bu bir fırsat. Ama fırsatlar, zemin hazır olmadan tutmaz. Bu site o zemini hazırlamak için var.

1000 yıllık kardeşliği hatırlamak
bir nostalji değil, bir stratejidir.

Peki Ya Çözüm?

Kaç kişiyiz
bu ülkede?

Bilmek istiyorum kaç kişiyiz —
bu ülkede sevgiyle bu ülkeyi kurtarmak isteyen,
geçmişi geçmişte bırakmaya hazır,
el ele en yukarıya yürümek isteyen.

Kinden değil sevgiden güç alan. Haklı olmaktan değil iyi olmaktan tatmin bulan. Kazanmak için değil, birlikte bir şey inşa etmek için burada olan.

Eğer sen de onlardan biriysen —
bu sayfa seni bekliyor.

Ortak İnşa · 1071'den 1923'e

Anadolu'ya birlikte girdik.
Cumhuriyet'i birlikte kurduk.

Türk tarihi anlatısında Anadolu, Türklerin Malazgirt'te kazandığı zaferle başlar. Bu doğrudur — ama eksiktir. O savaşta Selçuklu saflarındaki Kürt beyliklerinin rolü kasıtlı olarak silinmiştir.

Malazgirt Savaşı, 1071

Dönemin tarihçisi Sıbt İbnü'l-Cevzi'nin kayıtları: Mervaniler, Revadiler ve Şeddadiler kendi ordularıyla Alparslan'ın saflarına katıldı. Savaş sonrası Malazgirt şehri Kürt Mervani beylere iade edildi.

◈ Bilmediğin Gerçek

Malazgirt adı Kürtçe'den gelir: Melazgird. O tarihte şehir bir Kürt beyliğinin başkentiydi. Tarihin dönüm noktası, Kürtlerin şehrinde verildi.

Doç. Dr. Mustafa Alican, Malazgirt 1071 · Sıbt İbnü'l-Cevzi, Mir'atü'z-Zaman · Bianet 2017

İdris-i Bitlisi ve Çaldıran, 1514

Kürt alim İdris-i Bitlisi, Yavuz Sultan Selim ile 25 Kürt aşireti arasında köprü kurdu. 10.000 gönüllü Kürt askeri Çaldıran'da savaştı. Karşılığında kalıtsal valilik hakkı tanındı — Osmanlı'da eşi görülmemiş özerklik.

"25 Kürt aşiretini Osmanlı'ya bağlamakla hem onların varlığı teminat altına alınmış, hem de bölge güvence altına alınmıştır."

TDV İslam Ansiklopedisi, İdris-i Bitlisi Maddesi

Kurtuluş Savaşı, 1919–1923

İlk TBMM'de Diyarbakır, Bitlis, Van, Muş, Hakkari, Dersim milletvekillerinin önemli bölümü Kürt kökenliydi. Mustafa Kemal kürsüden "Türkler ve Kürtler" diye hitap etti.

23 Nisan 1920
TBMM Açılıyor

Kürt kökenli milletvekilleri kurucu meclisin etkin üyeleri arasındaydı. (TBMM Zabıt Ceridesi, Prof. Dr. Rıdvan Akın)

1915 · Çanakkale
Aynı Siperde

MSB arşivlerinde Dersim, Bitlis, Van, Diyarbakır'dan şehitlerin isimleri kayıtlı. Aynı vatan, aynı şehadet.

1923 · Lozan
Verilen Söz Unutuldu

Kurtuluş Savaşı boyunca Kürt liderlere verilen özerklik vaadi Lozan'da kadük kaldı. Bu kırılma sonraki çatışmaların tohumunu ekti.

TBMM Zabıt Ceridesi · Prof. Dr. Rıdvan Akın · MSB Şehitler Arşivi · David McDowall, A Modern History of the Kurds

Öne Çıkan Türkiyeli Akademisyenler

"Osmanlı tarihini anlatan biri şunu bilmeli: Bu devlet hiçbir zaman tek bir etnik kimlik üzerine kurulmadı. Türkler, Kürtler, Araplar, Ermeniler, Rumlar — hepsi bu yapıyı birlikte inşa etti."

— Prof. Dr. İlber Ortaylı, NTV Tarih, 2009

"Anadolu'da yaşayan topluluklar birbirinden o kadar etkilenmiştir ki, bugün 'saf' bir Türk kültüründen ya da 'saf' bir Kürt kültüründen bahsetmek tarihsel açıdan mümkün değildir."

— Prof. Dr. Halil İnalcık, Osmanlı'da Devlet, Hukuk, Adalet, 2000

Ortak Acı

Güzel anları anlatmak yetmez.

Gerçek dürüstlük acıyı da görmek demek. Her cümle belgeli. Kimseyi suçlamıyor — dönem koşullarını gösteriyor.

Bilim Ne Diyor · Tanımlanabilir Kurban Etkisi

Bir çocuğun hikayesi bin istatistikten güçlüdür.

Psikolog Deborah Small'un araştırması: İsim + bağlam verildiğinde empati %75 artar.

"Adı Berîvan'dı. Yedi yaşındaydı. 1994'te köy boşaltıldı. 'Annem önce ocağı söndürdü. Sanki geri döneceğiz gibi. Ama hiç dönmedik.'"

Berîvan bugün İstanbul'da. Türkçeyi Kürtçesinden iyi konuşuyor artık — çünkü öyle öğrenmek zorunda kaldı. Çocuklarına Kürtçe öğretemedi. Bir dilin üç kuşakta nasıl yok olduğunu soruyorsanız, cevap burada.

Bu hikaye kurgu değil. TBMM İnsan Hakları Komisyonu'nun raporları bu dönemi belgeliyor. "Kürt meselesi" her zaman her şehrin ortasındaydı.

◈ Psikoloji Neden Bu Yöntemi Kullanıyoruz?

Araştırmalar (Pettigrew & Tropp 2006; Kalla & Broockman 2023): Önyargıyı azaltmanın en etkili yolu bilgi değil — karşı tarafın deneyimini hikaye olarak aktarmak. Beyin anlatıyı gerçek deneyim gibi işler. Empati kendiliğinden gelir.

Dil Politikaları (1924–1991)

1924 sonrası Kürtçe kamusal alanda kısıtlandı. Milyonlarca insan kendi dilinde düşündüğü halde başka bir dilde konuşmak zorunda kaldı.

1980'lerde "Vatandaş Türkçe konuş" kampanyaları resmi devlet politikasıydı. 1991'de kısmen serbest bırakıldı.

Resmi Gazete arşivleri · David McDowall, A Modern History of the Kurds · Martin van Bruinessen

Köy Boşaltmaları (1990'lar)

TBMM İHK raporları binlerce köyün boşaltıldığını belgeler. Bugünkü İstanbul, Ankara ve İzmir'in demografisi bu göçün izini taşıyor.

"Tuncelili şehitlerin kayıtları MSB sitesinde açıkça duruyor."

TBMM Genel Kurul, Gürsel Erol (Tunceli Milletvekili)

TBMM İHK Raporları · Human Rights Watch 1993–1999 · Uluslararası Kriz Grubu

Çözüm Sürecinin Kırılması (2013–2015)

2013'te başlayan diyalog 2015'te çöktü. Her iki tarafın sorumluluğu olan bu kırılma onlarca yıllık güvensizliğin birikimiydi.

Uluslararası Kriz Grubu, Turkey's Kurdish Impasse

Devam Et

Dışarıdan Bakış

Yorum yok. Arşiv belgesi var.

Komplo teorisi değil. Açılmış devlet arşivleri, imzalı antlaşmalar. Kendi sonucunuzu çıkarın.

Sykes-Picot · 16 Mayıs 1916

Birinci Dünya Savaşı sürerken İngiliz diplomat Sir Mark Sykes ve Fransız muadili François Georges-Picot, Osmanlı topraklarını paylaştırdı. Kürdistan, hiçbir Kürt'e danışılmadan dörde bölündü.

2 Kasım 1915
Fransız Talimatı

Picot'ya talimat: nüfuz alanı Kürdistan'ı kapsamalı. Petrolden önce. (FO 371/4745)

16 Mayıs 1916
Gizli Anlaşma

Kürdistan dörde bölündü. Kürtler masada yoktu.

Kasım 1917
Lenin İfşa Etti

Çar'ın kasasındaki kopya İzvestiya'da yayınlandı. Dünya öğrendi.

1920 → 1923
Vaat Verildi, Unutuldu

Sevr'in 62–64. maddeleri Kürtlere özerklik vaat etti. Lozan'da tarihe gömüldü.

◈ Birincil Kaynak

İngiliz Ulusal Arşivleri FO 371/4745 çevrimiçi: nationalarchives.gov.uk

"Kürtler, ulusal kimlikten ziyade dini ve aşiret bağlarına dayalıdır; bağımsızlık arzusu minimaldir."

İngiliz Dışişleri Bakanlığı İç Raporu, 1917 · FO 371/4745

İngiliz Ulusal Arşivleri FO 371/4745 · Ayşe Hür · David McDowall · Robert Olson, The Sheikh Said Rebellion

Son Soru — Cevabı Sen Ver:

"Bu topraklarda kim birliğimizi istiyor?
Kim istemiyor?
Ve sen şu an kimin işine yarıyorsun?"

Devam Et

⚡

1850–1980 · Belgeli Kronoloji

Bizi kim
birbirimize düşürdü?

130 yıllık belgeli kayıt: İngiltere, Fransa, ABD, Sovyetler — Kürt ve Türk halklarının arasını açan dış güçlerin somut, tarihsel izleri. Yorum yok, arşiv var.

Kaynak: İngiliz Ulusal Arşivleri · CIA CREST Veritabanı · SIPRI · BM Raporları · Pike Komitesi Raporu

Bölüm I · Sömürge Dönemi

1916–1923: Bölünmenin İlk İmzası

Bunu zaten "Dış Müdahale" sekmesinde gördün — Sykes-Picot. Ama hikaye orada bitmiyor. Bu sekme, o ilk bölünmeden sonra gelen 130 yılı, isim isim, tarih tarih takip ediyor.

1920 · Sevr
Vaat Edildi

Sevr Antlaşması'nın 62–64. maddeleri Kürtlere özerklik, hatta bağımsızlık referandumu hakkı tanıdı. İngiltere ve Fransa bu maddeleri kendi nüfuz alanlarını pekiştirmek için kullandı.

1923 · Lozan
Geri Çekildi

Mustafa Kemal'in askeri zaferi sonrası İngiltere ve Fransa, Kürt özerkliği maddesini hiç savunmadan masadan kaldırdı. Petrol zengini Musul'un kontrolü, Kürt geleceğinden daha önemli görüldü.

1925 · Musul
Petrol İçin Pazarlık

İngiltere, Musul vilayetini Türkiye'den koparıp Irak'a bağlarken bölgedeki Kürt aşiretlerini kendi tarafına çekmeye çalıştı — ama bağımsızlık için değil, petrol kontrolü için.

◈ Birincil Kaynak

Fransız Başbakanı'nın 2 Kasım 1915 tarihli Picot'ya talimatı, nüfuz alanının Musul ve Kerkük dahil Kürdistan'ı kapsaması gerektiğini söylüyordu — petrolün keşfinden önce. (İngiliz Ulusal Arşivleri, FO 371/4745)

Bölüm II · Soğuk Savaş

1972–1975: Kissinger ve "Misyonerlik Değil"

Bu, modern Kürt tarihinin en belgeli ihanet vakası. İsimler gerçek, tarihler gerçek, sözler gerçek.

30 Haziran 1972'de iki Kürt lider — İdris Barzani ve Mahmud Osman — CIA'nın Langley'deki merkezine girdi ve dönemin CIA Direktörü Richard Helms ile görüştü. ABD, İran Şahı aracılığıyla Irak'taki Kürt ayaklanmasını gizlice silahlandırmaya başladı. Amaç Kürt bağımsızlığı değildi — Irak'ı zayıf tutmaktı.

1972–1974
Gizli Silahlanma

CIA, İran ve İsrail aracılığıyla Molla Mustafa Barzani'nin Kürt Peşmergesine yıllık 16 milyon dolarlık silah ve para aktardı. Kissinger bu operasyonu bizzat yönetti.

18 Şubat 1975
Zürih Görüşmesi

İran Şahı, Kissinger'a Kürtlerin "artık gücü kalmadığını" söyledi ve Saddam'la anlaşmayı düşündüğünü bildirdi. Kissinger'ın itirazı kayda geçmedi — karar zaten verilmişti.

6 Mart 1975
Cezayir Anlaşması

Saddam Hüseyin ve Şah, Şattülarap su yolu anlaşmasını imzaladı. İran karşılığında Kürt ayaklanmasına tüm desteği aynı gün kesti. ABD de sessizce çekildi.

Mart 1975 sonrası
Sonuç

1.400 Kürt köyü yıkıldı. 100.000'den fazla Kürt mülteci İran ve Türkiye'ye kaçtı. Lider Molla Mustafa Barzani, Kissinger'a "Ekselansları, ABD'nin halkımıza karşı ahlaki bir sorumluluğu var" diye yazdı. Cevap gelmedi. Barzani 1979'da Washington'da bir hastanede sürgünde öldü.

"Gizli operasyon, misyonerlik faaliyetiyle karıştırılmamalı."

— Henry Kissinger, 1975'te Temsilciler Meclisi İstihbarat Komitesi'ne verdiği yanıt, bu ihaneti nasıl savunduğu sorulduğunda

◈ Bilmediğin Gerçek

Kissinger'ın yardımcısı Brent Scowcroft, yıllar sonra bu ayaklanmayı "küçük patatesler" diyerek küçümsedi. ABD Kongresi'nin Pike Komitesi raporu, operasyonu "benzersiz biçimde sinik" olarak tanımladı.

Foreign Policy, "The Secret Origins of the U.S.-Kurdish Relationship" · Christian Science Monitor, Daniel Schorr 1996 · Pike Committee Report · Jacobin, "Kissinger in the Gulf"

Bölüm III · Soğuk Savaş'ın Diğer Tarafı

1978–1991: Moskova'nın "Türk Kartı"

Bu hikayenin tek kahramanı yok, tek kötüsü de yok. Sovyetler Birliği ve Suriye de aynı oyunu — farklı taraftan — oynadı.

PKK 1978'de, dönemin Suriye kontrolündeki Lübnan'ın Bekaa Vadisi'nde kuruldu. Türkiye, NATO'nun Sovyetler'le kara sınırı olan tek iki ülkesinden biriydi — Moskova için stratejik bir hedef.

1978
Bekaa Vadisi'nde Kuruluş

Moskova, Türkiye'yi zayıflatmak için bu gelişmeyi destekledi. PKK'nın ideolojik kaynağı doğrudan Lenin ve Stalin'in eserleriydi.

1980'ler
Şam'da Karargah

Hafız Esad yönetimindeki Suriye — kendisi de Sovyet müttefiki — PKK lideri Abdullah Öcalan'a Şam'da yıllarca üs sağladı. Lübnan'daki kamplar Sovyet personeli tarafından eğitilen Filistinli gruplarla bağlantılıydı.

1989 İfadesi
Yakalanan Üyenin Tanıklığı

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi'nde yargılanan PKK üyesi Emine Gerger, "Suriye, PKK'ya verdiği her şeyi Sovyetler Birliği'nden alıyordu" diye ifade verdi.

1991 sonrası
Soğuk Savaş Bitince Destek Bitti

Sovyetler Birliği çöktüğünde Moskova'nın PKK'ya desteği de sona erdi — çünkü destek hiçbir zaman Kürt davasına bağlılıktan değil, Türkiye'yi zayıflatma stratejisinden kaynaklanıyordu.

Washington Institute, "The PKK Could Spark Turkish-Russian Military Escalation" · War on the Rocks, "Why is Turkey Silent on Russia's Cooperation with Syrian Kurds" · Foreign Affairs, "The End of the PKK?"

Bölüm IV · 2019

"Doğal Düşmanlar" — Bir Cümle, Bin Yıllık Yalan

Burada artık tarih kitaplarından değil, kendi hafızandan hatırlayabileceğin bir olaydan bahsediyoruz.

9 Ekim 2019'da, ABD Başkanı Donald Trump, Suriye'nin kuzeyinden ABD askerlerini çekme kararını savunurken şunu söyledi:

"Kürtler [Türkiye'nin] doğal düşmanları. Yüzyıllardır savaşıyorlar. Bir tarihçi öyle söyledi."

— Donald Trump, 14 Ekim 2019, Beyaz Saray açıklaması

Bu cümle iki şeyi aynı anda yaptı: Hem ABD'nin IŞİD'e karşı en güvenilir müttefiki olan Kürt güçlerini bir gecede yüzüstü bıraktı, hem de yanlış bir tarih anlatısını dünyaya yaydı — Kürt ve Türk halklarının "doğası gereği" düşman olduğu fikrini.

◈ Bilmediğin Gerçek

New York Times, bu açıklamaya karşı "No, Kurds and Turks Are Not 'Natural Enemies,' Mr. Trump" başlıklı bir karşı görüş yayınladı. Yazar Mustafa Akyol şunu belirtti: Kürt-Türk gerilimi yüzyıllardır değil, yaklaşık yüz yıldır sürüyor ve kökeni çok daha eski bir düşmanlık değil, modern milliyetçilik.

Aynı gün Trump bir başka tweet attı: "Rusya, İran ve Suriye, ABD'nin Suriye'de IŞİD'i yok etme politikasının en büyük kazananları oldu — doğal düşmanlar." Yani aynı kelime, üç farklı bağlamda, üç farklı halk için kullanıldı. Bu bir tarihsel gerçek değildi — bir geri çekilme bahanesiydi.

Sonuç: 9 Ekim sonrası ne oldu?

ABD çekildikten üç gün sonra Türkiye, "Barış Pınarı Harekâtı"nı başlattı. BM verilerine göre ilk üç haftada 180.000 kişi yerinden edildi. Serêkaniyê'de nüfusun %85'i bölgeyi terk etti. Hevrîn Xelef adlı Kürt kadın siyasetçi, Türkiye destekli güçler tarafından infaz edildi.

PBS News, NBC News, NYT Cato Institute karşı görüşü · Gulf News, Mustafa Akyol · UN Press Release SC13994 · Syrian Women's Political Movement raporu

Dünya Basınından · 2023–2025

Dış güçler hâlâ oynuyor —
ama son haberler umut veriyor.

Belgelenmiş tarih sadece geçmişte kalmıyor. İşte dünyanın önde gelen araştırma kuruluşlarının son yıllarda ne dediği:

ABD Kongresi Araştırma Servisi · 2024

"ABD, IŞİD'e karşı mücadelede Kürt güçlerini doğrudan silahlandırmaya başladı — Türkiye'nin şiddetli itirazına rağmen."

— Congressional Research Service (CRS), Türkiye-ABD İlişkileri Raporu, Temmuz 2024

International Crisis Group · 2024

"Suriye içindeki dış güçlerin rekabeti — Türkiye, Rusya, ABD, İran — Kürt ve Arap topluluklar üzerindeki çatışmayı on yılı aşkın bir süre körükledi."

— Crisis Group, Türkiye'nin Orta Doğu Politikası Raporu, 2024

Council on Foreign Relations · 2024

"Türkiye, 2019'dan itibaren silahlı insansız hava araçlarına ve Kuzey Irak'taki askeri üslere giderek daha fazla güveniyor — Kürt militanları geri itmek için."

— CFR Global Conflict Tracker, "Türkiye ile Kürt Gruplar Arasındaki Çatışma", 2024

Baker Institute · Mayıs 2025 🕊

"Mart 2025'te PKK, 40 yıllık silahlı mücadeleyi sona erdiren tek taraflı ateşkesini ilan etti. PKK'nın 12. Kongresi, örgütün yapısını feshederek silahlı mücadeleden vazgeçme kararı aldı."

— Baker Institute for Public Policy, Rice University, Haziran 2025

International Crisis Group · Mart 2025 🕊

"27 Şubat 2025'te Öcalan'ın silahsızlanma ve PKK'nın kendini feshetme çağrısı, onlarca yıllık çatışmayı sona erdirmek için tarihi bir fırsat sundu."

— Crisis Group, "Türkiye'nin PKK Çatışmasında Umut Verici Bir Yol", Mart 2025

OSW Centre for Eastern Studies · Aralık 2025 🕊

"2025'te Türk-Kürt barış süreci; PKK'nın silahsızlanması, örgütün kendini feshetmesi ve savaşçıların Kuzey Irak'a çekilmesi gibi çığır açan gelişmelere sahne oldu."

— OSW Centre for Eastern Studies, Aralık 2025

◈ Bu Haberler Ne Anlama Geliyor?

Dünyanın en saygın araştırma kuruluşları — Baker Institute, Crisis Group, CFR, OSW — 2025 yılında aynı şeyi söylüyor: Bu çatışma biterken, onu sürdürmek ya da yeniden alevlendirmek için dış güçlerin elinde araçlar hâlâ mevcut. Barış süreci kırılgandır. Onu tutmak için toplumsal zemin şarttır. Bu site o zemini inşa etmek için var.

Bölüm V · Asıl Soru

130 yılda hiçbir dış güç Kürt ya da Türk halkının iyiliğini istemedi.

%60

2014–2018 arası Türkiye'nin büyük silah ithalatının ABD'den gelen oranı. Çatışma sürdükçe bu rakam büyüdü. (SIPRI)

16 Mn $

CIA'nın 1972–1975 arası Kürt ayaklanmasına aktardığı yıllık gizli fon — bağımsızlık için değil, Irak'ı zayıf tutmak için. (Pike Komitesi)

0

1916'dan 2019'a kadar bu kararların hiçbirinde masada bulunan Kürt veya Türk sayısı. Sykes, Picot, Kissinger, Trump — hepsi kendi ülkelerinin çıkarına karar verdi.

"Sykes ve Picot 1916'da bir harita çizdi.
Kissinger 1975'te bir imza attı.
Trump 2019'da bir tweet gönderdi.

Hiçbiri Kürt değildi. Hiçbiri Türk değildi.
Hepsi kazandı. Biz kaybettik."

Bölüm VI · İçerideki Fail

Devlet içindeki bir yapı —
Kürtleri de Türkleri de öldürdü.

Bu bölüm, 1990'larda Türkiye'de yaşanan yargısız infazları ve faili meçhul cinayetleri anlatan belgelenmiş bir tarihi aktarır. Bu cinayetler "Türklerin" değil — devlet içinde hiçbir demokratik denetime tabi olmayan, hem Kürt hem Türk vatandaşları kurban eden gizli bir yapının eylemidir.

Belgelenmiş İtiraf · Milliyet, Cumhuriyet, Habertürk · 2008–2011

Ayhan Çarkın

Eski Özel Harekât Polisi · Susurluk Davası Hükümlüsü

"Terörle mücadele sırasında 1000 kişi öldürmüş olabilirim."

— Ayhan Çarkın, Star TV Arena Programı, Uğur Dündar ile, Ekim 2008

"PERPA baskını basit bir gaz bombasıyla yapılabilecek bir operasyondu. Silah kullanılması gerekmezdi. Buna rağmen yargısız infaz yaptık. Oradakiler bizimle çatışmaya girmedi. Çatışma süsü verildi. Garson kızı da tanık kalmasın diye öldürüldü. Sonradan çok pişmanlık duydum."

— Ayhan Çarkın, Savcılık İfadesi, 2011

"Bu cinayetlerin dönemin Cumhurbaşkanı, Başbakan, MGK, İçişleri Bakanlığı ve MİT'in bilgisi dahilinde işlendiğini ve herkesin bilgi sahibi olduğunu söyledim. Kullanıldığımızı kazanın olduğu sırada fark ettik ama hep sustuk."

— Ayhan Çarkın, Ankara 1. Ağır Ceza Mahkemesi İfadesi

⚠ Hukuki not: Çarkın'ın itirafları mahkemede kısmen geri alındı ve "çelişkili" bulundu. Sanıkların büyük çoğunluğu beraat etti. Dosya hâlâ Yargıtay sürecinde. Bu ifadeler, mahkeme tarafından kesin delil olarak kabul edilmemiştir — ancak mahkeme kararında da "cinayetlerin güvenlik güçlerine yakalanmayacağına güvenen kişi veya kişilerce işlendiği anlaşılmaktadır" notu düşülmüştür.

Çarkın'ın adını verdiği olaylar:

Savcılık iddianamesine ve mahkeme kayıtlarına geçen beyanlarında Çarkın şu olayları anlattı:

Avukat Yusuf Ekinci · 1992

Kürt asıllı insan hakları avukatı. Çarkın, öldürme ekibini ve operasyonu isim isim anlattı. Aile yıllarca faili bilinmeyen bu cinayetin peşinde koştu.

Avukat Faik Candan · 1994

DEP İl Başkanı. Candan'ın kardeşi, kaçırılmadan önce evin önünde Abdullah Çatlı ve İbrahim Şahin'i gördüğünü mahkemede ifade etti.

Namık Erdoğan · 1993

Sağlık Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkan Yardımcısı — Türk bir bürokrat, ihale yolsuzluklarını ifşa etmesiyle tanınan. Yılmaz Erdoğan'ın amcası. Bu cinayet, hedefin sadece Kürtler olmadığını gösteriyor.

PERPA Baskını · Tarihsiz

"Çatışma yaşanmamıştı, çatışma süsü verildi." Çarkın'ın kendi ifadesiyle. İstanbul'daki bu operasyonda masum bir garson kız da "tanık kalmasın" diye öldürüldü.

◈ Buradaki Asıl Soru

Bu suçları kim işledi? "Türkler mi?" — Hayır. Namık Erdoğan da Türktü ve o da öldürüldü. Uğur Dündar'a da ölüm emri verilmişti ve o da Türktü.

Bu suçları işleyen yapı, devletin içindeki denetimsiz, hesapsız bir "derin yapı"ydı — sonradan JİTEM, kontr-gerilla, Susurluk çevresi gibi isimlerle anılacak olan. Bu yapı ne Türk halkını temsil ediyordu, ne de Kürt düşmanlığından ibaretti. Amacı iktidarı korumak, muhalefeti susturmak ve ülkeyi karanlıkta tutmaktı.

Kürt olduğu için öldürülen insanları "PKK öldürdü" zannetmek, bu yapının en büyük başarısıdır. Çünkü bu zannın devam etmesi, iki toplumu birbirine düşman tutmaya yaradı. Ve bu düşmanlık, tam da o yapının hayatta kalmasını sağladı.

Milliyet, "Ayhan Çarkın: 1000 kişiyi öldürdüm", Ekim 2008 · Cumhuriyet, "Çarkın'dan katliam itirafı", Ekim 2008 · Habertürk, Haziran 2011 · marksist.org, "Devletin katliam geleneği: Yargısız infazları Ayhan Çarkın anlatmıştı", Nisan 2015 · Faili Belli, "Faili Meçhul Cinayetler Davası", Serbestiyet Aralık 2023 · T24, Faili Meçhul Cinayetler Davası gelişmeleri

Bir Kıssa

Eskiden, bir köyde iki komşu vardı. Yıllarca aynı çayı içtiler, aynı düğünlere gittiler, aynı toprağı sürdüler. Bir gün uzaktan gelen tüccarlar köye uğradı. Tüccarlar fark etti ki, eğer bu iki komşu birbirine güvenirse, hiçbir şey satamayacaklar. Ama eğer birbirinden korkarsa, ikisine de silah satabilirlerdi.

Tüccarlar birinci komşuya gidip "ikincisi seni soyacakmış" dedi. İkinciye gidip "birincisi toprağını çalacakmış" dedi. Hiçbiri doğru değildi. Ama ikisi de korktu. İkisi de silah aldı. Tüccarlar zengin oldu, köy yoksullaştı, komşular yıllarca birbirine bakmadı.

Bir gün, komşulardan birinin çocuğu büyüdü ve sordu: "Baba, biz neden onlarla konuşmuyoruz?" Baba düşündü, düşündü. Sebebi hatırlayamadı. Çünkü gerçek sebep hiçbir zaman ikisi arasında olmamıştı. Sebep, çok önceden, çok uzakta, başka bir masada karar verilmişti.

Şimdi

Geçmiş, geçmişte kaldı.
Sykes-Picot'u biz çizmedik.
Kissinger'ın imzasını biz atmadık.
Trump'ın tweetini biz yazmadık.

Ama bundan sonrasını biz yazabiliriz.

130 yıl boyunca bizi birbirimize düşürenler hep dışarıdan geldi.
Belki de birleşmek, hiç dışarıdan gelmeyecek ilk karar olmalı.

⚖

JİTEM · Faili Meçhul · Altan Tan · Çözüm

Geçmişle yüzleşmeden
gelecek inşa edilmez.

1990'larda bu topraklarda neler yaşandığını ve bugün çözümün neden bir zorunluluk olduğunu belgeli, saygılı ve açık yürekli biçimde aktarıyoruz.

Bölüm I · Altan Tan

İki tarafın da güvendiği bir ses

🕊
Altan Tan
d. 1958, Batman
Yazar · Siyasetçi
BDP/HDP Diyarbakır Milletvekili (24–25. dönem) · Saadet Partisi adayı (27. dönem) · Büyük Değişim Partisi kurucu üyesi · Muhafazakâr-Kürt siyasi geleneğinin önemli temsilcisi

Altan Tan, Türkiye'nin Kürt siyasetinde alışılmışın dışında bir isimdir. Solcu değil, dindar ve muhafazakâr. PKK ideolojisinin dışında, ama Kürt kimliğinin en tutarlı savunucularından. Bunu söylemesi hem Kürt hem Türk çevrelerinde dikkat çekti — çünkü o alışılmış cephelere sığmayan biriydi.

Ve yıllar boyunca söylediği şey tek bir şeydi: "Bu sorun silahla çözülmez. Demokratik yoldan, haysiyetli bir müzakereyle çözülür."

"PKK neden çözüm sürecinde görüşmeler devam ederken şehirlere silah depoladı? Bu sorunun cevabı verilmeden ileri gidemeyiz. Silah çözüm üretmez — Ortadoğu'da silah, daha büyük silahlı güçleri ve daha büyük şiddeti getirir. Suriye'de böyle oldu, Irak'ta da, Afganistan'da da."

— Altan Tan, Al Jazeera Türk, 2016

"Büyük fotoğrafa bakıldığında bu iş bitmiştir. Geri döndürülemez bir noktaya gelindi. Bundan sonra atılması gereken adım, demokratikleşme alanında somut düzenlemeler yapılmasıdır."

— Altan Tan, PKK'nın 2025 silah bırakma sürecini değerlendirirken, Kırmızı Masa programı, 2025

"Kürtler Ulus Devlet istemiyor — korktuğu için değil. 40 bin gencini feda eden bir halk korktuğu için bunu istemez. Ama demokratik, adil, Kürt kimliğini tanıyan bir Türkiye içinde yaşamak istiyor."

— Altan Tan, televizyon programı, 2013

Bölüm II · JİTEM ve İtirafçılar

Adı bile tartışmalı bir örgütün
inkâr edilemeyen izleri

Jandarma İstihbarat Teşkilatı — JİTEM. Türk devleti onlarca yıl bu örgütün var olduğunu inkâr etti. Ama itiraflar, mahkeme kayıtları, Susurluk Raporu ve AİHM kararları varlığını defalarca tescil etti.

İtiraf No.1 · Arif Doğan

Emekli Albay Arif Doğan
Ergenekon Davası Sanığı · "JİTEM'i Ben Kurdum" kitabının yazarı · 47 yıl 3 ay ceza

"JİTEM'i ben kurdum. Kürt sorununun çözümü için kuruldu denildi — ama zamanla hesapsız, denetimsiz bir yapıya dönüştü. Kimi öldürdüğümüzü, kimi öldürmememiz gerektiğini artık biz değil, başkası karar veriyordu."

Doğan'ın kitabı, JİTEM'in nasıl kurulduğunu, Kürt iş adamlarına yönelik operasyonları, Susurluk çevresiyle bağlantıları ve denetim dışı kalan yapının nasıl kendi kurallarını yazdığını belgeler. Ergenekon davası kapsamında yargılandı, sağlık gerekçesiyle tahliye edildi. Kitabı Türkiye'deki en önemli birincil tarihsel kaynaklardan biridir.

İtiraf No.2 · Abdülkadir Aygan

Abdülkadir Aygan
Eski PKK üyesi → JİTEM muhbiri → İtirafçı · İsveç'te yaşıyor

"Vedat Aydın'ın cinayetini planlayan ve uygulayan ekibin içindeydim. Musa Anter'in öldürüldüğü gece JİTEM telsizindeki grupta da görev yaptım. 'Yeşil' kod adlı Mahmut Yıldırım emirleri veriyordu."

Aygan, 2004 yılında Özgür Gündem gazetesine 10 gün boyunca verdiği ifadelerde onlarca cinayeti anlattı. Vedat Aydın (HEP İl Başkanı, 1991) ve Musa Anter (yazar-gazeteci, 1992) cinayetlerindeki rolünü itiraf etti. AİHM, Musa Anter davasında Türkiye'yi sorumlu buldu ve tazminata mahkûm etti. Her iki dava da zamanaşımı gerekçesiyle kapatıldı — failler hiç yargılanmadı.

Devlet Belgesi · Susurluk Raporu · 1998

Başbakanlık Teftiş Kurulu

"Susurluk olayının başlangıcı belki de zamanın Başbakanı Çiller'in bir cümlesinde gizlidir: 'PKK'ya yardım eden iş adamlarının listesi elimizde.' Sonra da infazlar başladı. İnfazların kararını kim veriyordu? Suçlu sandalyesine devlet oturdu."

Bu satırlar bir gazeteci ya da muhalefet politikacısının değil — devletin kendi Başbakanlık Teftiş Kurulu'nun raporundan. 1996 Susurluk kazasının ardından hazırlanan bu belge, siyasetçi-güvenlik güçleri-organize suç üçgenini devlet eliyle tescil etti. Raporu hazırlayan Kutlu Savaş, bulguları nedeniyle sonradan ağır baskılarla karşılaştı.

Dönemin Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel, Başbakan Erbakan'a yazdığı özel mektupta "Suça karışan asgari 100-120 kişi vardı. Bunlar devlet emrinde çalışan katillerdir" diye yazdı.

◈ AİHM Kararı

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Musa Anter cinayeti nedeniyle Türkiye aleyhine karar verdi ve tazminata mahkûm etti. Mahkeme, devletin bu cinayeti ne yeterince soruşturduğunu ne de faillerin hesap vermesini sağladığını tespit etti. Soruşturma 2021'de zamanaşımıyla kapatıldı. Hiç kimse mahkûm olmadı.

Arif Doğan, JİTEM'i Ben Kurdum, 2011 · Abdülkadir Aygan itirafları, Özgür Gündem, 2004 · Kutlu Savaş, Başbakanlık Susurluk Raporu, 1998 · AİHM, Anter / Türkiye, Başvuru No. 18049/04 · TESEV, "Ergenekon'un Öteki Yüzü: Faili Meçhuller ve Kayıplar", 2013 · İnsan Hakları Derneği, Vedat Aydın ve Musa Anter anma açıklaması, 2024

Bölüm III · Hesap

Bu acı gerçek. Fail de gerçek.
Ama fail "Türkler" değil.

1990'larda öldürülen Kürt siyasetçiler, avukatlar, gazeteciler, iş insanları — bunlar gerçek insanlardı. Aileleri hâlâ yaşıyor. Acıları geçmedi. Bu gerçeği görmezden gelmek, barışın önündeki en büyük engellerden biridir.

Ve şunu da söylemek şarttır: Bu cinayetlerin failleri "Türkler" değildi. Türk toplumu bu olaylardan o dönem büyük ölçüde habersizdi. Cinayetler kasıtlı olarak kamuoyundan gizlendi, soruşturmalar engellendi, dosyalar zamanaşımına uğratıldı.

Hesabı sorulmadı

1990'lardaki yüzlerce faili meçhul cinayetin büyük çoğunluğu bugün hâlâ resmi olarak çözümsüz. Davalar zamanaşımıyla kapandı. Hiç kimse o cinayetler için hüküm giymedi.

Toplum bilmiyordu

Batı Türkiye'deki ortalama vatandaş bu olayları büyük ölçüde öğrenemedi. Haberler kısıtlandı, "terör haberi" çerçevesi gerçeği kapattı. Bu nedenle "Türkler yaptı" değil, "devlet içindeki yapı yaptı ve halktan sakladı" demek doğrudur.

Türkler de mağdurdu

Gazeteci Uğur Mumcu, araştırmacı yazar Musa Anter, bürokrat Namık Erdoğan — bu yapı Türk aydınları ve bürokratları da öldürdü. Hedef Kürtler değildi; hedef bu yapının önünde duranlar, gücüne ortak olmayanlardı.

Bölüm IV · Çözüm Şart

Hangi başlık altında olursa olsun —
bir çözüm bulunmalı.

Bunu tartışmak için ideolog olmak gerekmez. Kürt ya da Türk olmak gerekmez. Sadece bu ülkede yaşayan, bir geleceği olan, çocuğunun geleceğini düşünen biri olmak yeter.

Güvenlik

40 yıllık çatışma hiçbir tarafı güvende bırakmadı. Güneydoğu'da sıradan insanlar PKK baskısını, devlet baskısını, ekonomik çöküşü birlikte yaşadı. Batı'da şehirler bomba tehdidiyle büyüdü. Güvenlik çözümle gelir, çözümsüzlükle değil.

Ekonomi

TEPAV hesabına göre bu çatışmanın maliyeti 300 milyar dolar. Her yıl savunma bütçesine giden milyarlar, sağlık ve eğitime gitmiyor. Güneydoğu'nun potansiyeli — turizm, tarım, enerji — hâlâ değerlendiremiyor.

Onur

Annesinden Kürtçe öğrenemeyen bir çocuk, adını serbestçe taşıyamayan bir insan — bu yara sadece Kürtlerde değil, bu ülkenin bütün vicdanında açık. Onurlu bir çözüm, iki tarafın da onurunu kurtarır.

Bu sorun federasyon mu, özerklik mi, kültürel haklar mı, yerel yönetim güçlendirmesi mi yoksa başka bir model mi ile çözülür — bu tartışılır, müzakere edilir, referanduma sunulur. Ama çözümsüzlük bir seçenek değildir. Çözümsüzlük, her iki taraftan her yıl yeni kayıplar, yeni kırık aileler, yeni yoksulluk ve yeni dış müdahale davetiyesi anlamına gelir.

Altan Tan'ın yıllarca söylediği buydu. Şimdi PKK silah bıraktı. Öcalan çağrı yaptı. Süreç başladı. Bu an, bu topraklarda yaşayan herkesin menfaatine bir çözüm için belki de son fırsattır.

Bölüm V · Kenetlenme

Bu yaraları geride bırakmak için
birlikte durmak zorundayız.

1990'lardaki o karanlık yapı var olmaya devam edebildi çünkü Kürt ve Türk toplumları birbirine güvenmiyordu. Birbirinin acısını bilmiyordu. Birbirini "öteki" olarak görüyordu. Bu ötekilik, o yapının en güçlü kalkanıydı.

Bugün bu yapının kalıntıları hâlâ var. Barış sürecini sabote etmeye çalışanlar var. Dış güçler hâlâ müdahil. Ama artık 2025'teyiz — ve hem Kürt hem Türk kamuoyunun büyük çoğunluğu bu savaşın bitmesini istiyor.

Kenetlenmek, aynı fikirde olmak değildir. Farklı siyasi görüşler, farklı kimlikler, farklı inançlar — bunlar tartışılır, hepsinin yeri var. Ama temel bir gerçekte hemfikir olmak gerekiyor: Bu ülkede herkese yer var. Ve bu ülke, ancak herkesin bu ülkenin sahibi hissetmesiyle ayakta durabilir.

Şimdi Ne Yapmalı?

Bu sayfada okuduklarını başkasıyla paylaş.
Bir Kürt arkadaşına ya da Türk komşuna sor:
"Bu ülkede nasıl bir gelecek istiyoruz?"

Cevap muhtemelen aynı olacak.
Çünkü o gelecek hepimizin geleceği.

Barış Çağrısı

Kavga etmeyi bırakırsak,
ne kazanırız?

Bu soru idealist değil. Dünya Bankası'ndan MIT'e her büyük araştırma aynı şeyi söylüyor: sosyal uyum ekonomik büyümenin en güçlü motorudur.

%40
Daha hızlı büyüme
sosyal uyumu yüksek
ülkelerde (Dünya Bankası)
30 yıl
Kaybedilen potansiyel
çatışma ekonomisi
maliyeti
%67
Türk gençliğinin farklı
görüşten biriyle
arkadaşlık oranı (TÜSES)
g=0.54
Önyargı azaltma
etki büyüklüğü
(meta-analiz 2025)

"Birlikte büyürüz" romantik değil.
Kanıtlanmış ekonomik gerçek.

Sosyoloji ve Psikoloji

Önyargıyı azaltmanın beş kanıtlanmış yöntemi

Yöntem 01 · Hikaye Anlatımı
Gerçek bireyler — en güçlü araç

Araştırma (Paluck 2009; Small & Loewenstein 2003): İsim + bağlam verildiğinde empati %75 artar. Hikayeler istatistikten çok daha güçlü önyargı azaltır. Berîvan'ın hikayesi bu yüzden burada.

Yöntem 02 · Temas Hipotezi
Doğru koşullarda temas

Meta-analiz (Pettigrew & Tropp 2006 — 515 çalışma): Eşit statü + ortak amaç + kurumsal destek şartıyla temas önyargıyı azaltır.

Yöntem 03 · Ortak Kimlik
En hızlı yol

Araştırma (Gaertner & Dovidio 2000): "Türkiyeli" üst kimliği hatırlatıldığında önyargı anında azalır.

Yöntem 04 · Perspektif Alma
Karşı tarafın gözünden bakmak

Araştırma (Galinsky & Moskowitz 2000): "Karşı tarafın yerine kendini koy" stereotipleri kırar. Quiz soruları bu yöntemi kullanıyor.

Yöntem 05 · Yüzleşmek
Sessizlik çözüm değildir

Meta-analiz (2025, 32 çalışma): Önyargıyla yüzleşmek orta etki yaratır (g=0.54). Konuşmak gerekiyor.

"Kişisel anekdotlar, gerçeklerin yapamadığı yerde bile derin uçurumları köprüler."

Proceedings of the National Academy of Sciences, 2021

◈ Barış Manifestosu

Bin yıldır aynı toprakta yaşadık.
Aynı savaşlarda şehit düştük.
Aynı acıları taşıdık.
Aynı mutfakları paylaştık.
Aynı müzikleri söyledik.

Kavgamız bize ait değil.
Birliğimiz bize ait.

Hevra bêtir bihêz in · Together we are stronger · Birlikte daha güçlüyüz

Devam Et

Kendini Sına

Ne kadar önyargılısın?

12 soru · Taraf tutmuyor · Sadece ayna tutuyor

Soru 1 / 12

Soru 01 · Tarihsel Farkındalık

Malazgirt'te Kürt beyliklerinin Selçuklu saflarında savaştığını biliyor muydun?

Soru 02 · Önyargı Testi

"Kürt" kelimesini duyduğunda aklına ilk ne geliyor?

İlk içgüdüsel tepkini seç.

Soru 03 · Empati

Berîvan'ın hikayesini okudun. "Annem ocağı söndürdü, sanki geri döneceğiz gibi." Bu sende ne uyandırdı?

Soru 04 · Metakognisyon

Bu meseleye dair düşüncelerini nereden edindin?

Soru 05 · Tarih Testi

İdris-i Bitlisi'nin Çaldıran Savaşı'ndaki rolünü biliyor muydun?

Soru 06 · Ayna

"Kürtler bölücü" duyduğunda ilk tepkin?

Soru 07 · Yapısal Düşünce

Sykes-Picot'un Kürdistan'ı dörde böldüğünü biliyor muydun?

Soru 08 · Ortak Acı

1990'lardaki köy boşaltmalarını düşününce ne hissediyorsun?

Soru 09 · Kimlik

Kürt kimliği ve Türk kimliği birbirine rakip mi?

Soru 10 · Pragmatizm

Barışın Türkiye ekonomisine pozitif katkısı olur mu?

Soru 11 · Dürüstlük

Hayatında hiç Kürt biriyle siyaset değil, hayat hakkında gerçek sohbet yaptın mı?

Soru 12 · Kapanış

Bu sorulardan sonra kendi düşüncelerinin nereden geldiğini sorguladın mı?

0%
önyargı skoru

Devam Et

↔

İki Perspektif · Bir Toprak

Seni anlamak için
önce dinlemem lazım.

Bu sekme iki tarafa da yönelik. Kürtler Türkleri, Türkler Kürtleri — birbirini anlamak için bilmesi gereken şeyler. Taraf tutmuyor. Ayna tutuyor.

Devam Et

₺

Sosyo-Ekonomik Potansiyel · Gerçek Sayılar

Barışırsak
ne kazanırız?

Bu soru idealist değil. Sayıları var. Kaynakları var.
Türkiye'nin kayıp potansiyeli belgeli bir ekonomik gerçek.

Kaynak: Dünya Bankası · IMF · OECD · TEPAV · TÜİK · Stockholm Barış Araştırma Enstitüsü

Çatışmanın Ekonomik Faturası

30 yılda ne kaybettik?

Çatışma sadece insan hayatı değil — işgücü, yatırım, turizm, eğitim, altyapı kaybıdır. Türkiye'nin güneydoğusu, kronik çatışma dönemlerinde Türkiye ortalamasının çok gerisinde kaldı.

300 Mrd $
Tahmin edilen toplam
çatışma maliyeti
1984–2013 arası
TEPAV 2013 raporu
%40
Güneydoğu Türkiye'nin
kişi başı gelir açığı
Türkiye ortalamasına kıyasla
TÜİK 2022
%7.5
Türkiye savunma harcaması
bütçe payı — bölgede
en yükseklerden biri
SIPRI 2023
450.000+
Yerinden edilmiş kişi
1990'lar güneydoğu
zorunlu göç tahminleri
TBMM İHK / İHD

"Türkiye'nin güneydoğusu, sahip olduğu doğal kaynaklar, coğrafi konum ve nüfus potansiyeli itibarıyla bölgenin en dinamik ekonomik alanlarından biri olabilirdi. Kronik güvensizlik bu potansiyeli dondurmaktadır."

TEPAV (Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı), 2013 Çatışma Maliyeti Raporu

Barışın Ekonomik Kazanımları

Eğer barış olsaydı — gerçek sayılarla

+%40
Sosyal uyum yüksek
ülkelerde büyüme farkı

Dünya Bankası'nın 178 ülke verisi: yüksek sosyal uyumlu ülkeler, benzer gelir seviyesindeki çatışmalı ülkelere kıyasla ortalama %40 daha hızlı büyür. (Dünya Bankası, 2011)

10 Mrd $+
Güneydoğu turizm
potansiyeli / yıl

Hasankeyf, Nemrut, Göbekli Tepe, Mardin, Diyarbakır gibi UNESCO koruma altındaki ve eşsiz arkeolojik zenginliklere sahip bölge, kronik güvensizlik nedeniyle potansiyelinin onda birini kullanabiliyor. (Kültür Bakanlığı turizm istatistikleri, 2019 karşılaştırması)

3.5 Mrd m³
Bekleyen su kaynağı
kapasitesi GAP projesi

Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) tamamlandığında Türkiye'nin sulama kapasitesini üç katına çıkaracak. Ancak bölgedeki güvensizlik hem yatırımı hem de işgücünü sekteye uğrattı. (DSİ GAP raporları)

%18
Türkiye nüfusu
güneydoğu + Kürt kökenli

Bu nüfusun eğitim, istihdam ve ekonomik entegrasyon eksikliği Türkiye'nin toplam verimliliğini doğrudan etkiliyor. Marjinalleştirilmiş nüfus, ekonomik büyümenin önündeki yapısal bir engeldir. (OECD Türkiye Ekonomik İncelemesi, 2021)

30 Milyar $
Kaçan yabancı yatırım
2015–2019 arası

2015–2016 çatışma döneminin yeniden tırmanması, Türkiye'nin yabancı doğrudan yatırım çekim kapasitesini ciddi biçimde düşürdü. Siyasi istikrarsızlık ve güvenlik endişesi yatırımcı kararlarında belirleyici faktör oldu. (UNCTAD Dünya Yatırım Raporu, 2020)

Orta Doğu Köprüsü
Kaybedilen jeopolitik
ticaret kapasitesi

Türkiye, coğrafi konumu itibarıyla Avrupa-Orta Doğu-Asya ticaret koridorunun doğal merkezidir. Ancak güneydoğudaki kronik istikrarsızlık bu jeopolitik avantajın kullanılmasını engelliyor. (IMF Bölgesel Ekonomik Görünüm, 2022)

Karşılaştırmalı Kanıt

Barış dividendı — dünyadan örnekler

Etnik veya siyasi çatışmadan çıkıp uzlaşmayı seçen ülkelerin ekonomik performansı, hangi politikanın işe yaradığını somut biçimde gösteriyor.

Ülke Süreç Ekonomik Sonuç
Kolombiya FARC barış anlaşması, 2016 Turizm %34 arttı (2016–2019). Yabancı yatırım 5 yılda ikiye katlandı. (Kolombiya Merkez Bankası)
Kuzey İrlanda Good Friday Anlaşması, 1998 Barış sonrası 10 yılda kişi başı gelir %35 arttı. Belfast yatırım merkezi oldu. (İngiliz Hazinesi, 2008)
Ruanda Uzlaşma süreci, 2000'ler 2000–2018 arası yıllık ortalama %8 büyüme. Afrika'nın en hızlı büyüyen ekonomilerinden biri. (Dünya Bankası)
Güney Afrika Apartheid sonu, 1994 İlk 5 yılda yabancı yatırım 10 kat arttı. Turizm 3 yılda iki katına çıktı. (SA Reserve Bank)
Türkiye (2013–15 kısa barış) Çözüm Süreci dönemi Güneydoğu'ya yatırım %23 arttı. Turizm bölgede rekor kırdı. Süreç bitmeden potansiyel görünmüştü. (TEPAV, 2015)
Kolombiya Merkez Bankası · İngiliz Hazinesi 2008 · Dünya Bankası Ruanda Ülke Raporu · South Africa Reserve Bank · TEPAV 2015 Çözüm Süreci Ekonomik Değerlendirme

İnsan sermayesinin kaybı — görünmez maliyet

Çatışmanın en büyük maliyeti rakamlarla ölçülemeyen kısmıdır: kaybedilen insan potansiyeli.

Eğitim Açığı

Güneydoğu illerinde orta öğretim tamamlama oranı Türkiye ortalamasının %30 altında. Bu fark her yıl birikmektedir. (MEB 2022 verileri)

İstihdam Kaybı

Güneydoğu'nun genç işsizliği %35–45 bandında seyrediyor — Türkiye ortalamasının iki katı. Potansiyel işgücü harekete geçirilemiyor. (TÜİK Bölgesel İşgücü 2023)

Beyin Göçü

Türkiye'den yurt dışına göç 2013–2023 arasında yüzde ikiyüz arttı. Çatışma ve istikrarsızlık bu göçün tetikleyicileri arasında. (İçişleri Bakanlığı pasaport verileri)

Paranın Büyüklüğünü Anlamak

300 milyar dolar
ne kadar büyük bir rakam?

Rakamlar soyut kaldığında anlam taşımaz. 300 milyar doların gerçekte ne anlama geldiğini somutlaştıralım. Bu para Türkiye'de ne yapabilirdi?

🎓
Senaryo 01 · Eğitim

300 milyar dolar ile Türkiye'nin tüm çocuklarına 47 yıl boyunca ücretsiz, kaliteli eğitim verilebilirdi.

20 milyon
Türkiye'deki
okul çağı çocuğu
$320
Kişi başı yıllık
eğitim maliyeti
47 yıl
Finanse edilebilecek
süre

Bağlam: Güneydoğu'da orta öğretim tamamlama oranı Türkiye ortalamasının %30 altında. Bu fark kapatılsaydı, Türkiye'nin toplam işgücü verimliliği OECD modellerine göre %8–12 artardı. (MEB 2022 · OECD 2021)

🏥
Senaryo 02 · Sağlık

Türkiye'nin en gelişmiş bölgesindeki hastane kalitesini tüm güneydoğuya yaymak için gereken yatırım: yaklaşık 8 milyar dolar. 300'ün onda biri.

8 Mrd $
Güneydoğu sağlık
altyapısı eşitleme maliyeti
%37
Güneydoğu bebek
ölüm oranı fazlası
292 Mrd $
Geriye kalan
kaynak

Bağlam: Her sağlıklı birey, ömrü boyunca ulusal ekonomiye ortalama 250.000 dolar katkı sağlar (WHO metodolojisi). 8 milyar dolar yatırım, nesiller boyu kat kat geri döner. (Sağlık Bakanlığı bölgesel istatistikleri 2022)

🏗️
Senaryo 03 · Altyapı ve İstihdam

300 milyar dolar, güneydoğu Türkiye'nin tamamında her 3 kişiden birine 10 yıl boyunca tam istihdam sağlayabilirdi.

10 milyon
Güneydoğu toplam
nüfus tahmini
$10.000
Kişi başı yıllık
asgari ücret eşdeğeri
3 milyon kişi
10 yıl tam istihdam
karşılığı

Bağlam: Güneydoğu'daki genç işsizliği %35–45. Bu bölgedeki bir genç işe girse, yaşam boyu vergi ve sosyal güvenlik katkısıyla devlete ortalama 180.000 dolar kazandırır. Yatırımın ROI'si pozitif. (OECD 2021 · TÜİK 2023)

Senaryo 04 · Kıyaslama

300 milyar dolar başka ülkelerle kıyaslanınca ne kadar büyük?

Yunanistan
2022 GSYİH: ~220 Mrd $
300 Mrd $ bu ülkenin
1.5 yıllık ekonomisi
Finlandiya
2022 GSYİH: ~280 Mrd $
Tüm Finlandiya'nın
yıllık üretimine eşit
Kuzey İrlanda
Barış sonrası büyüme: +%35
Benzer nüfus, benzer
çatışma → barış seçti
Türkiye 2013–15
Çözüm Süreci dönemi
Güneydoğu yatırımı
%23 arttı — süreç bitmeden

Bu para havadan gelmiyor — onu biz ürettik ve çatışmaya harcadık. Harcamayı bırakırsak ne olur?

Sinerjinin Matematiği

İki topluluk birlikte çalışırsa
ne kazanır?

Ekonomi biliminin en sağlam bulgularından biri: çeşitli toplulukların birlikte ve uyum içinde çalışması, homojen gruplara kıyasla çok daha yüksek ekonomik çıktı üretir. Bu "çeşitlilik primi" ölçülmüş, belgelenmiş bir olgudur.

Araştırma bulgularına dayalı potansiyel kazanımlar

Ekonomik Verimlilik
İşgücü verimliliği +%19

McKinsey Global Institute araştırması: etnik ve kültürel çeşitliliği yüksek şirketler, rakiplerine kıyasla %19 daha yüksek gelir üretiyor. Kürt ve Türk mühendisler, tüccarlar, çiftçiler birlikte çalışırsa bu fark sisteme yansır. (McKinsey 2018, Diversity Wins)

Tarım ve Gıda
Güneydoğu tarım potansiyeli: 3× mevcut

GAP bölgesi, Türkiye'nin en verimli topraklarını barındırıyor. Fırat ve Dicle havzası tam kapasite kullanılsaydı Türkiye'nin tarım ihracatı üç katına çıkabilirdi. Bunun önündeki engel teknik değil — güvensizlik. (DSİ GAP Nihai Raporu 2023)

Turizm ve Kültür
Kültür turizmi potansiyeli: 5× mevcut

Mardin, Diyarbakır, Hasankeyf, Göbekli Tepe, Nemrut: Anadolu'nun en özgün kültürel mirası. Hem Türk hem Kürt kimliğini barındıran bu bölge, "çeşitli kimlik destinasyonu" olarak küresel turizm trendinin tam kalbinde. Güvenlik sağlansa bu bölge Kapadokya'yı geçer. (Kültür Bakanlığı 2023)

Ticaret Koridoru
Orta Koridorda yıllık 50 Mrd $ ticaret akışı

Türkiye'nin güneydoğusu, Avrupa ile Irak, İran ve Körfez ülkeleri arasındaki kara ticaretinin geçiş noktası. Bölgenin istikrarı bu ticaret akışını doğrudan etkiliyor. Güvenli bir güneydoğu = Türkiye'nin bölgesel ticaret merkezi olması. (IMF Orta Doğu Bölgesel Görünüm 2022)

İnovasyon
Çeşitli ekipler %35 daha yenilikçi

Boston Consulting Group araştırması: yönetim ekibinde çeşitlilik yüksek şirketler, inovasyon gelirlerinde %19 artış kaydediyor. Kürt ve Türk kültürünün farklı bakış açıları, problem çözme ve yaratıcılıkta sinerjik etki yaratır. Bu Türkiye için ölçeklenebilir bir avantaj. (BCG 2018)

Sosyal Güven
Sosyal güven = ekonomik verimlilik

Nobel ödüllü ekonomist Kenneth Arrow'un kanıtladığı bir ilke: toplumlarda güven düzeyi arttıkça işlem maliyetleri düşer, ekonomik işbirliği kolaylaşır. Skandinav ülkelerinin yüksek güven düzeyi, ekonomik başarılarının temel nedeni. Türkiye bu avantajı kendi içinde yaratabilir. (Arrow 1972 · Putnam 1993)

Düşündürücü Sorular

Cevabı kendin bul.

Bu sorular yanıtlanmak için değil — düşünmek, merak etmek ve sorgulamak için. Her biri gerçek araştırmaların bulguları üzerine kurulu.

S01

Eğer Kürtler ve Türkler birlikte çalışmış olsaydı, Türkiye bugün dünyanın kaçıncı büyük ekonomisi olabilirdi?

Tıkla · Cevabı gör

▼
S02

300 milyar dolar savaşa harcandı. Bu para yerine eğitime harcansaydı, bugün kaç Türk veya Kürt Nobel ödülü alırdı?

Tıkla · Cevabı gör

▼
S03

Diyarbakır, Mardin ve Gaziantep birlikte çalışsaydı, bu üçgen dünyanın hangi ticaret merkezi kadar büyük olabilirdi?

Tıkla · Cevabı gör

▼
S04

Türkiye'den her yıl 100.000'den fazla nitelikli genç yurt dışına gidiyor. Bu beyin göçü devam ederse 20 yıl sonra ne olur?

Tıkla · Cevabı gör

▼
S05

Hangi ülke daha zengindir: ortak çalışan farklı kültürler mi, yoksa birbirini dışlayan tek kimlikli toplumlar mı?

Tıkla · Cevabı gör

▼
S06

Barışın "gerçekçi olmadığını" düşünen biri, Kuzey İrlanda'ya gidip Belfast'taki dönüşümü görse ne düşünürdü?

Tıkla · Cevabı gör

▼
S07

Sen bu tabloya bakınca ne düşünüyorsun? Çatışmadan kim kazanıyor?

Tıkla · Cevabı gör — ama önce kendin düşün

▼

Özet

Türkiye barışırsa ne kazanır?
Trilyonlarca liralık ekonomik potansiyel.
Milyonlarca insanın entegre işgücü.
Orta Doğu'nun lojistik ve kültür merkezi.
Bölgenin en güçlü demokrasisi.

Bunlar hayal değil. Başka ülkeler yaptı.
Türkiye de yapabilir — eğer seçerse.

Her İddia Belgeli

Kaynakça

Bu sitedeki hiçbir bilgi yoruma dayalı değildir. Aşağıdaki akademik, birincil ve resmi kaynaklara dayanmaktadır. Her bölüm için kaynak listesi ayrı gösterilmiştir.

Tarih · Malazgirt
Mustafa Alican

Malazgirt 1071 — Kıyametin İlk Günü, Kronik Yayınları, 2021. Malazgirt Savaşı'nın Kürt beyliklerinin katılımını da kapsayan kapsamlı analizi.

Tarih · Birincil Kaynak
Sıbt İbnü'l-Cevzi

Mir'atü'z-Zaman fî Tarihi'l-Âyan. 13. yüzyıl tarihçisinin Malazgirt dönemine ait birincil kayıtları. Kürt beyliklerinin Selçuklu ordusundaki konumunu belgeler.

Tarih · Kürt Tarihi
David McDowall

A Modern History of the Kurds, I.B. Tauris, 1996 (3. baskı 2004). Kürt tarihinin en kapsamlı akademik kaynağı. İngilizce akademik literatürün temel referansı.

Tarih · Osmanlı
TDV İslam Ansiklopedisi

İdris-i Bitlisi maddesi. Türkiye Diyanet Vakfı'nın akademik referans eseri. İdris-i Bitlisi'nin Çaldıran öncesi rolünü birincil kaynaklarla belgeler. Çevrimiçi: islamansiklopedisi.org.tr

Tarih · Kürt Sosyal Yapısı
Martin van Bruinessen

Agha, Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan, Zed Books, 1992. Kürt toplumsal yapısı üzerine temel akademik eser.

Tarih · TBMM
Prof. Dr. Rıdvan Akın

"Birinci Meclis'te Kürtlerin Temsili Meselesi", 12punto.com.tr, 2025. Birinci TBMM'deki Kürt kökenli milletvekillerinin akademik analizi. Ayrıca: TBMM Zabıt Ceridesi, 1920–1923, tbmm.gov.tr

Tarih · Şeyh Said
Robert Olson

The Sheikh Said Rebellion: The Seeds of Kurdish Nationalism, University of Texas Press, 1989. İngiliz arşiv belgelerine dayanan kapsamlı analiz.

Arşiv · Sykes-Picot
İngiliz Ulusal Arşivleri

Foreign Office (FO) 371/4745 serisi. 1916–1920 arası Kürdistan politikasına ilişkin İngiliz iç yazışmaları. Sykes-Picot müzakereleri ve Musul meselesini belgeler. Çevrimiçi: nationalarchives.gov.uk

Arşiv · Sykes-Picot Analiz
Ayşe Hür

"1916 Sykes-Picot Anlaşması: Suçlu mu, Günah Keçisi mi?", Taraf Gazetesi arşivi. Türkçe akademik popüler yazın içinde belgelenmiş en kapsamlı Sykes-Picot analizi.

Arşiv · Şehitler
Milli Savunma Bakanlığı

Türkiye Cumhuriyeti Şehitler Veritabanı. Çanakkale ve Kurtuluş Savaşı şehitlerinin bölgesel kayıtları. Diyarbakır, Bitlis, Van, Dersim kayıtları dahil. msb.gov.tr

Psikoloji · Temas Hipotezi
Pettigrew & Tropp (2006)

"A Meta-Analytic Test of Intergroup Contact Theory", Journal of Personality and Social Psychology, 90(5), 751–783. 515 çalışmanın meta-analizi. Temas hipotezinin en kapsamlı kanıtı.

Psikoloji · Kurban Etkisi
Small & Loewenstein (2003)

"Helping a Victim or Helping the Victim: Altruism and Identifiability", Journal of Risk and Uncertainty, 26(1). İsim ve bağlam verildiğinde empatinin %75 arttığını belgeleyen temel çalışma.

Psikoloji · Hikaye Anlatımı
Paluck (2009)

"Reducing Intergroup Prejudice and Conflict Using the Media: A Field Experiment in Rwanda", Journal of Personality and Social Psychology, 96(3). Radyo drama yönteminin önyargı azaltmadaki gücünü kanıtlayan Ruanda çalışması.

Psikoloji · Perspektif Alma
Galinsky & Moskowitz (2000)

"Perspective-Taking: Decreasing Stereotype Expression, Stereotype Accessibility, and In-Group Favoritism", Journal of Personality and Social Psychology, 78(4). Karşı tarafın gözünden bakmanın stereotipleri kırdığını kanıtlar.

Psikoloji · Ortak Kimlik
Gaertner & Dovidio (2000)

Reducing Intergroup Bias: The Common Ingroup Identity Model, Psychology Press. Ortak üst kimliğin gruplar arası önyargıyı azaltma mekanizmasını açıklar.

Psikoloji · Meta-analiz 2025
Kalla & Broockman (2023)

"Which Narrative Strategies Durably Reduce Prejudice?", American Journal of Political Science. Derin kanvasing yönteminin uzun vadeli önyargı azaltma etkisini belgeler (g=0.54). Siyasi bağlamda en güçlü saha deneyi.

Psikoloji · Anekdot Gücü
PNAS (2021)

"Personal stories can bridge ideological divides better than facts", Proceedings of the National Academy of Sciences, 2021. Kişisel anekdotların gerçeklerden daha güçlü köprü kurma kapasitesini kanıtlar.

Ekonomi · Çatışma Maliyeti
TEPAV (2013)

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı, "Kürt Sorununun Ekonomik Boyutları", 2013. Türkiye'nin 1984–2013 arası çatışma maliyetini 300 milyar dolar olarak hesaplayan rapor. tepav.org.tr

Ekonomi · Sosyal Uyum
Dünya Bankası (2011)

"World Development Report 2011: Conflict, Security, and Development". Sosyal uyumu yüksek ülkelerin %40 daha hızlı büyüdüğünü 178 ülke verisiyle belgeler. openknowledge.worldbank.org

Ekonomi · Savunma Harcaması
SIPRI (2023)

Stockholm International Peace Research Institute, Military Expenditure Database, 2023. Türkiye savunma harcamalarının GSYH ve bütçe içindeki payı. sipri.org

Ekonomi · Yatırım
UNCTAD (2020)

UN Conference on Trade and Development, World Investment Report 2020. Türkiye'nin yabancı doğrudan yatırım trendleri ve güvenlik-istikrar ilişkisi. unctad.org

Ekonomi · Bölgesel Gelişme
TÜİK Bölgesel Veriler

Türkiye İstatistik Kurumu, İBBS Düzey-2 bölgesel kişi başı gelir verileri, 2022. Güneydoğu bölgelerinin Türkiye ortalamasından gelir farkı ve işgücü istatistikleri. tuik.gov.tr

Ekonomi · Barış Dividendı
Kolombiya Merkez Bankası

Banco de la República, yıllık ekonomik raporlar 2017–2019. FARC barış anlaşması sonrası Kolombiya turizm ve yatırım verilerinin karşılaştırmalı analizi. banrep.gov.co

Kurumsal · İnsan Hakları
TBMM İnsan Hakları Komisyonu

1990'lar güneydoğu köy boşaltmaları ve zorunlu göç raporları. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin kendi iç raporları. tbmm.gov.tr arşivleri.

Kurumsal · Barış Süreci
Uluslararası Kriz Grubu

Turkey's Kurdish Impasse: The View from Diyarbakir, 2012; A Sisyphean Task? Turkey's PKK Peace Process, 2013. Çözüm sürecinin bağımsız analizi. crisisgroup.org

Kurumsal · İnsan Hakları
Human Rights Watch

Türkiye yıllık raporları, 1993–1999 ve 2015–2016. Güneydoğu Türkiye'deki insan hakları ihlalleri, köy tahribatları ve zorla yerinden etme belgeleri. hrw.org

Kurumsal · Gençlik Araştırması
TÜSES (2023)

Türkiye Sosyal Ekonomik Siyasal Araştırmalar Vakfı, Gençlik Araştırması 2023. Türk gençliğinin kutuplaşma, siyasal kimlik ve arkadaşlık ilişkileri verileri. tuses.org.tr

Kurumsal · OECD
OECD Türkiye İncelemesi (2021)

OECD Economic Surveys: Turkey 2021. Bölgesel eşitsizlikler, işgücü piyasası ve marjinalleşmiş nüfusun ekonomik entegrasyonu. oecd.org/economy/turkey

Öne Çıkan Türkiyeli Akademisyenler

Bu isimler Türkiye'nin en saygın tarihçileri, jeologları ve düşünürleridir. Ortak tarih ve Anadolu medeniyeti hakkındaki görüşleri, bu sitedeki pek çok tarihsel tespiti desteklemektedir.

Tarih · Osmanlı Uzmanı
Prof. Dr. İlber Ortaylı

Türkiye'nin en tanınan tarihçisi. Osmanlı Barışı, Tarihimiz ve Biz, Son İmparatorluk Osmanlı. Osmanlı'nın çok etnili yapısını ve Kürtlerin bu yapı içindeki rolünü derinlemesine ele alır. "Osmanlı, farklılıkları bastırmak değil yönetmek üzerine kuruluydu" der.

Tarih · Osmanlı İktisat Tarihi
Prof. Dr. Halil İnalcık (1916–2016)

Osmanlı tarihçiliğinin dünyaca tanınan kurucusu. Osmanlı İmparatorluğu: Klasik Çağ başta olmak üzere 30'dan fazla eseri Kürt beyliklerinin Osmanlı içindeki özerk statüsünü belgeler. Harvard, Princeton ve Chicago'da ders verdi.

Jeoloji · Anadolu Medeniyetleri
Prof. Dr. Celal Şengör

Dünyaca tanınan jeolog, MIT mezunu, TÜBİTAK Bilim Ödülü sahibi. Anadolu'nun jeolojik ve medeniyetsel zenginliğini anlatan Türkiye'nin Jeolojik Evrimi ve pek çok popüler bilim eseri. "Bu topraklar binlerce yıldır birlikte yaşayan kültürlerin ürünüdür" der.

Tarih · Erken Cumhuriyet Dönemi
Prof. Dr. Mete Tunçay (1936–2022)

Türkiye'nin en önemli siyasi tarihçilerinden. Türkiye'de Sol Akımlar, T.C.'nde Tek Parti Yönetimi. Erken Cumhuriyet döneminde Kürt meselesine dürüst ve eleştirel yaklaşımıyla tanınan isim.

Siyaset Bilimi · Azınlık Politikaları
Prof. Dr. Baskın Oran

Türk dış politikası ve azınlıklar alanında otorite. Türk Dış Politikası (2 cilt), Küreselleşme ve Azınlıklar. Türkiye'nin AB sürecinde azınlık haklarını akademik olarak belgeleyen temel referans.

Tarih · Osmanlı Sosyal Tarihi
Prof. Dr. Şevket Pamuk

LSE ve Boğaziçi Üniversitesi. Osmanlı Ekonomisinde Para, Türkiye'nin İktisadi Tarihi. Ortak toprakların ortak ekonomik geçmişini rakamlarla belgeleyen en kapsamlı Türk akademik çalışması.

"Osmanlı tarihini anlatan biri şunu bilmeli: Bu devlet hiçbir zaman tek bir etnik kimlik üzerine kurulmadı. Türkler, Kürtler, Araplar, Ermeniler, Rumlar — hepsi bu yapıyı birlikte inşa etti."

— Prof. Dr. İlber Ortaylı, NTV Tarih, 2009

"Anadolu'da yaşayan topluluklar birbirinden o kadar etkilenmiştir ki, bugün 'saf' bir Türk kültüründen ya da 'saf' bir Kürt kültüründen bahsetmek tarihsel açıdan mümkün değildir."

— Prof. Dr. Halil İnalcık, Osmanlı'da Devlet, Hukuk, Adalet, Eren Yayıncılık, 2000

Kaynak Erişimi

Akademik makalelere Google Scholar veya ResearchGate üzerinden ücretsiz erişilebilir. Arşiv belgeleri için nationalarchives.gov.uk ve tbmm.gov.tr kullanılabilir. Kurumsal raporlar ilgili kurum sitelerinde açık erişimdedir.

Devam Et

Kardeş Proje · Sivil Dayanışma

Eller Birleşince

Biz İstersek Olur

Bu site tarihi anlatıyor — neden burada olduğumuzu, neler yaşandığını, gerçeğin ne olduğunu. Eller Birleşince ise şunu soruyor: şimdi ne yapacaksın?

Türkiye genelinde insanları somut dayanışma eylemlerinde bir araya getiren sivil hareket. Aylık buluşmalar, haftalık hikayeler, yerel temsilciler.

→ bizistersekolur.vercel.app
Discord Topluluğuna Katıl

#EllerBirleşince · #BizİstersekOlur

Bu ülkede

Kaç kişiyiz?

Geçmişin yükünü bırakmaya hazır.
El ele en yukarıya yürümek isteyen.
Bu topraklara sevgiyle sahip çıkan.

Kinden değil sevgiden güç alan.
Haklı olmaktan değil, iyi olmaktan tatmin bulan.
Kazanmak için değil, birlikte bir şey inşa etmek için burada olan.

Siyasi değiliz. Belirli bir ideoloji değiliz.
Sadece bu: aynı toprakta, aynı gelecekte, birlikte.

Biz buradayız. Ve sayılıyoruz.

Eğer sen de bu his etrafında toplanmak istiyorsan,
sana yakın bir hareket seni bekliyor.

→ bizistersekolur.vercel.app

Hakkında

İbrahim Sencer Özer

Bu sitenin yapımcısı

1996'da Ankara'nın Pazar köyünde doğdum — Türkiye'nin tam ortasından. Annem Bakü Xırdalanlı — o topraklardan bu topraklara gelmiş.

Ailemde herkes bir işin ehli oldu: babam bürokrat, annem doktor. Bir dedem vaizdi, öbür dedem işçi. Babaannem öğretmen, anneannem hemşire.

Devlete hizmet edenle emeğiyle geçineni, dua edenle şifa vereni, öğreteni ve öğreneni — hepsini bir arada gördüm. Bu ülke bana böyle bir sofra kurdu.

Hacettepe Hidrojeoloji okudum, kontrol mühendisi olarak çalıştım. 2022'de Kanada'ya taşındım, orada iş dünyası yüksek lisansı yaptım — bugün Vancouver'da yaşıyorum.

Yıllardır kendimi anlamakla ilgileniyorum; bu yılın Ocak ayında bu arayışı Vipassana meditasyonuyla derinleştirdim.

Kafam hep buradaydı — nasıl daha iyi bir insan olabileceğimi, bu ülkenin nasıl iyileşebileceğini düşünüp durdum. Bu site de, Eller Birleşince hareketi de o düşünceden çıktı: barış bir dilek değil, bir çalışmadır.

"Bu ülkeyi ve halkını seviyorum.
Sebebim bu kadar."

Hadis-i Şerif

"Hikmet müminin yitiğidir; onu nerede bulursa, ona en layık olan odur."

— Tirmizî, İlim 19; İbn Mâce, Zühd 15

Mustafa Kemal Atatürk

"Yurtta sulh, cihanda sulh."

Türk Atasözü

"Bilmemek ayıp değil, öğrenmemek ayıptır."